COVID-19 στην Ελλάδα: κρούσματα, θάνατοι, εμβολιασμός και συγκρίσεις με άλλες χώρες

Στατιστικά στοιχεία για την εξέλιξη της πανδημίας COVID-19 στην Ελλάδα και σύγκριση με άλλες χώρες, για την περίοδο έως 1/7/2022.

Το βασικό εύρημα

Στη σύγκριση οκτώ χωρών, όσο χαμηλότερη η εμβολιαστική κάλυψη των ηλικιωμένων τόσο βαρύτερο το τίμημα σε θανάτους. Η σχέση ισχύει σε όλο το δείγμα με μία εξαίρεση, την Ελλάδα: με κάλυψη 60+ στο 88%, ουσιαστικά ίδια με το 90% της Γαλλίας, έχασε 1.683 ανθρώπους ανά εκατομμύριο μετά τον εμβολιασμό, έναντι 553 της Γαλλίας.

Η Ελλάδα ξεκίνησε από πλεονεκτική θέση: πέρασε το πρώτο κύμα σχεδόν ανέγγιχτη, με τους λιγότερους νεκρούς από κάθε άλλη χώρα της μελέτης, αλλά κατέληξε με περισσότερους από τις περισσότερες. Η αντιστροφή είναι ακραία: στην αρχή του δεύτερου κύματος η Ελλάδα είχε την καλύτερη επίδοση του δείγματος, ενώ στο τέλος της περιόδου βρέθηκε πάνω από χώρες που είχαν πληρώσει πολύ βαρύτερο τίμημα ήδη από το 2020. Τα στοιχεία που ακολουθούν δείχνουν ότι αυτή η υστέρηση δεν φαίνεται να εξηγείται επαρκώς ούτε από την εμβολιαστική κάλυψη ούτε από τον αριθμό των καταγεγραμμένων μολύνσεων ούτε από διαφορές στην καταγραφή των θανάτων.

Αναλυτικά, με τα στοιχεία και τις επιφυλάξεις →

Ελλάδα

Ελλάδα στατιστικά

Σύγκριση Ελλάδας με άλλα κράτη

confirmed Cases: επιβεβαιωμένα κρούσματα

Deaths: επιβεβαιωμένοι θάνατοι από covid

Fatality Rate: θάνατοι από covid προς επιβεβαιωμένα κρούσματα

Θάνατοι & Εμβολιασμός

Θάνατοι & Εμβολιασμός: ανάλυση κάλυψης

ΜΕΘ: κλίνες και προσωπικό

Γιατί η Ελλάδα ξεφεύγει: κλίνες ΜΕΘ και νοσηλευτικό προσωπικό

Το βασικό εύρημα: η ελληνική εξαίρεση

Η σύγκριση οκτώ χωρών (Ελλάδα, Γαλλία, Ολλανδία, Σουηδία, Ιταλία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Κροατία) δείχνει καθαρή σχέση ανάμεσα στην εμβολιαστική κάλυψη των ηλικιωμένων και στους θανάτους: όσο χαμηλότερη η κάλυψη, τόσο βαρύτερο το τίμημα. Σχεδόν όλο το δείγμα ακολουθεί αυτή την εικόνα. Η βασική εξαίρεση είναι η Ελλάδα, γι' αυτό και χώρα αναφοράς εδώ είναι η Γαλλία, που έχει σχεδόν ίδια κάλυψη στους 60+ αλλά πολύ χαμηλότερη μετα-εμβολιαστική θνησιμότητα.

Ο πίνακας ταξινομείται με κλικ στον τίτλο κάθε στήλης.

Η στήλη των θανάτων μετρά την περίοδο μετά την 1/7/2021, δηλαδή αφότου υπήρχε ουσιαστική εμβολιαστική κάλυψη. Ολλανδία, Σουηδία, Γαλλία και Ιταλία, με κάλυψη από 89% έως 94%, έχασαν από 270 έως 675 ανθρώπους ανά εκατομμύριο. Βουλγαρία και Ρουμανία, με 35-40%, βρίσκονται πολλαπλάσια ψηλότερα. Η Κροατία, με ενδιάμεση κάλυψη και πολύ χαμηλή αναμνηστική, βρίσκεται περίπου εκεί που την τοποθετούν τα ποσοστά της.

Η Ελλάδα δεν ταιριάζει πουθενά σε αυτή την εικόνα. Με κάλυψη 60+ 88%, ουσιαστικά ίδια με το 90% της Γαλλίας, έχει θνησιμότητα στα επίπεδα της Ρουμανίας, δηλαδή τριπλάσια της Γαλλίας. Το 58% των συνολικών ελληνικών θανάτων συνέβη μετά τον εμβολιασμό, όταν στη Γαλλία, την Ιταλία και τη Σουηδία το αντίστοιχο ποσοστό είναι 23-25%. Και στο κύμα του Όμικρον η Ελλάδα είχε σχεδόν ίδιους θανάτους με την Κροατία (902 έναντι 852 ανά εκατομμύριο) παρότι είχε 76% αναμνηστική στους 60+ και η Κροατία 46%: τριάντα μονάδες πλεονέκτημα που δεν αποτυπώθηκαν πουθενά.

Αν η κάλυψη δεν εξηγεί την Ελλάδα, κάτι άλλο πρέπει να την εξηγεί. Η πρώτη υποψήφια εξήγηση, οι υποδομές εντατικής θεραπείας, δίνει απροσδόκητη απάντηση: στα επίσημα στοιχεία της Eurostat η Ελλάδα δηλώνει περισσότερες κλίνες ΜΕΘ από την Ιταλία και τη Σουηδία και σχεδόν όσες η Γαλλία (με βάση δημοσιευμένες πηγές ο πραγματικός αριθμός των κλινών που λειτουργούσαν ήταν σαφώς μικρότερος από τον δηλωμένο, και το ίδιο φαίνεται να ισχύει και για τη Γαλλία, οπότε ο δείκτης κλινών ΜΕΘ της Eurostat δεν είναι αξιόπιστος για συγκρίσεις). Με τα εθνικά στοιχεία λειτουργικής δυναμικότητας πάντως οι δύο χώρες έφτασαν στην κορύφωση της κρίσης σχεδόν στον ίδιο αριθμό κλινών ανά κάτοικο (15,8 και 15,1 ανά 100.000). Σε νοσηλευτές όμως είναι τελευταία στο δείγμα, με 338 ανά 100.000 κατοίκους έναντι 1.134 της Γαλλίας, δηλαδή 12 νοσηλευτές ανά κλίνη ΜΕΘ έναντι 35. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το βασικό ελληνικό έλλειμμα δεν ήταν ο αριθμός των κλινών καθαυτός, αλλά το προσωπικό που χρειαζόταν για να τις λειτουργήσει.

Με βάση τα στοιχεία που μπορούμε να ελέγξουμε, η υποστελέχωση προκύπτει ως η ισχυρότερη διαθέσιμη εξήγηση. Η Ελλάδα έχει τη χαμηλότερη στελέχωση του δείγματος και ταυτόχρονα υψηλό αριθμό θανάτων ανά νοσηλεία: πέθανε το 17,7% όσων νοσηλεύτηκαν, έναντι 11,7% στη Γαλλία, δηλαδή μιάμιση φορά περισσότεροι. Και προωθήθηκε σε ΜΕΘ μόλις το 7,7% των νοσηλευομένων έναντι 14,7% της Γαλλίας, δηλαδή η μισή κλιμάκωση, με σχεδόν ίδιο αριθμό κλινών ΜΕΘ ανά κάτοικο στην κορύφωση της κρίσης. Το πιο ενδεικτικό είναι ότι η Ελλάδα νοσήλευσε διπλάσιο ποσοστό του πληθυσμού της από τη Γαλλία: όταν εισάγεις περισσότερους ασθενείς, μπαίνουν και ελαφρύτερα περιστατικά και η θνητότητα ανά νοσηλεία θα έπρεπε να πέφτει, όχι να ανεβαίνει.

Η ένδειξη ενισχύεται από τη σύγκριση με τις άλλες χώρες. Όσο πιο επιλεκτικά νοσηλεύει μια χώρα, τόσο βαρύτερα τα περιστατικά που εισάγει και τόσο περισσότεροι εύλογα οι θάνατοι ανά νοσηλεία: η Γαλλία νοσηλεύει το 0,47% του πληθυσμού και χάνει 11,7 ανά 100 νοσηλείες, η Ισπανία 0,42% και 13,9, η Ιταλία 0,35% και 19,6: σχεδόν τέλεια σχέση. Η Ελλάδα, που νοσηλεύει δύο έως τρεις φορές ευρύτερα από όλες, θα έπρεπε με την ίδια λογική να έχει τη χαμηλότερη θνητότητα ανά νοσηλεία. Έχει τη δεύτερη υψηλότερη, 17,7%.

Το ίδιο φαίνεται και με έναν δείκτη ανεξάρτητο από τη νοσηλεία: θάνατοι ανά 100 καταγεγραμμένα κρούσματα. Ελλάδα 0,54, Τσεχία 0,39, Ισπανία 0,30, Ιταλία 0,28, Ιρλανδία 0,19, Γαλλία 0,15, Ολλανδία 0,07. Και εδώ πρέπει να απορριφθεί μια εύκολη εξήγηση: δεν κόλλησαν περισσότεροι Έλληνες. Η Ελλάδα κατέγραψε λιγότερα κρούσματα από τη Γαλλία (31,4% έναντι 37,5% του πληθυσμού) και είχε τριπλάσιους θανάτους: ×0,84 στα καταγεγραμμένα κρούσματα, ×3,64 στους θανάτους ανά καταγεγραμμένο κρούσμα. Λιγότερες καταγραφές, τριπλάσιοι νεκροί ανά καταγραφή. Αν μάλιστα η Ελλάδα εντόπιζε μικρότερο ποσοστό των μολύνσεών της από τη Γαλλία, η διαφορά θα ήταν ακόμη μεγαλύτερη, όχι μικρότερη.

Απομένουν λοιπόν δύο εξηγήσεις, που τα δεδομένα δεν μπορούν να ξεχωρίσουν μεταξύ τους: ποιοι κόλλησαν (αν δηλαδή η μόλυνση έφτασε δυσανάλογα σε απροστάτευτους ηλικιωμένους) και τι φροντίδα βρήκαν όσοι κόλλησαν. Η δεύτερη είναι εκείνη που αφήνει αποτύπωμα σε κάθε δείκτη που μπορέσαμε να ελέγξουμε.

Απομένει μία σοβαρή επιφύλαξη: μήπως η Ελλάδα απλώς μετράει διαφορετικά; Αν καταγράφει ως θάνατο COVID κάθε θάνατο με θετικό τεστ ενώ άλλες χώρες μόνο τους οφειλόμενους στη νόσο, μέρος της διαφοράς θα ήταν λογιστικό. Το ερώτημα απαντιέται με την υπερβάλλουσα θνησιμότητα, που μετράει πόσοι περισσότεροι άνθρωποι πέθαναν συνολικά σε σχέση με το αναμενόμενο βάσει 2015-2019, ανεξάρτητα από το τι χαρακτηρίζεται θάνατος COVID.

Ο πίνακας ταξινομείται με κλικ στον τίτλο κάθε στήλης.

Περίοδος 1/7/2021 - 1/7/2022. Πηγή: Our World in Data, με βάση Human Mortality Database και World Mortality Dataset.

Η απάντηση είναι κατηγορηματική και αντίθετη από την υποψία: η Ελλάδα δεν υπερκαταγράφει, υποκαταγράφει. Οι πραγματικοί επιπλέον θάνατοί της (2.233 ανά εκατομμύριο) είναι κατά ένα τρίτο περισσότεροι από τους καταγεγραμμένους ως COVID (1.683). Στη Γαλλία συμβαίνει το αντίστροφο: η υπερβάλλουσα θνησιμότητα είναι μόλις 426 ανά εκατομμύριο, δηλαδή το 77% των καταγεγραμμένων θανάτων COVID της.

Με το μέτρο που δεν εξαρτάται από κανέναν ορισμό, λοιπόν, η ελληνική υστέρηση δεν μικραίνει· μεγαλώνει. Στη διάρκεια ενός χρόνου μετά τον εμβολιασμό η Ελλάδα έχασε 2.233 επιπλέον ανθρώπους ανά εκατομμύριο κατοίκους και η Γαλλία 426: πέντε φορές περισσότερους, όχι τρεις. Η εξήγηση «απλώς μετράμε διαφορετικά» δεν αρκεί για να εξηγήσει την ελληνική διαφορά, και τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν μάλλον το αντίθετο.

Δύο ακόμη πιθανά αίτια δεν ελέγχονται εδώ, αλλά αξίζουν αναφορά. Το πρώτο είναι ότι ο εθνικός μέσος όρος κρύβει μεγάλες περιφερειακές αποκλίσεις: στα τέλη Οκτωβρίου του 2021, από τις εννέα περιφερειακές ενότητες της χώρας με εμβολιαστική κάλυψη κάτω από 50%, οι πέντε ήταν στη Μακεδονία και τη Θράκη (Δράμα, Κιλκίς, Πέλλα, Πιερία, Σέρρες). Σε πλήρη εμβολιασμό το Κιλκίς βρισκόταν στο 41,7% και η Φλώρινα στο 47,7%, ενώ το φθινοπωρινό κύμα περιγραφόταν εκείνες τις ημέρες ως κύμα που εξελισσόταν πρώτα στη Βόρεια Ελλάδα και ύστερα στην υπόλοιπη χώρα. Στα τέλη Οκτωβρίου και στις αρχές Νοεμβρίου πέθαναν πάνω από 300 άνθρωποι μέσα σε δύο εβδομάδες σε Μακεδονία και Θράκη, με το 85% έως 87% να είναι ανεμβολίαστοι. Δεν προκύπτει από αυτά ότι όλη η Βόρεια Ελλάδα είχε ομοιόμορφα χαμηλή κάλυψη, ούτε μπορεί να αποδοθεί ποσοτικά μέρος του εθνικού αποτελέσματος στις περιοχές αυτές.

Το δεύτερο είναι ο χρόνος: η αναμνηστική δόση ξεκίνησε αφού είχε ήδη αρχίσει το φθινοπωρινό κύμα του 2021. Συσχέτιση δεν σημαίνει αιτιότητα· τα κύματα επηρεάζονται και από παραλλαγές, εποχικότητα, ηλικιακή σύνθεση και συμπεριφορά.

Τεκμηρίωση για τα περιφερειακά στοιχεία: Βόρεια Ελλάδα, εμβολιαστική κάλυψη και φθινοπωρινό κύμα 2021 (eKathimerini, covid19.gov.gr).

Αυτό που κάνει την ελληνική περίπτωση ακόμη πιο αξιοσημείωτη είναι από πού ξεκίνησε. Η Ελλάδα πέρασε το πρώτο κύμα σχεδόν ανέγγιχτη: στην αρχή του δεύτερου κύματος, την 1η Οκτωβρίου 2020, μετρούσε 38 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκους, τους λιγότερους από κάθε άλλη χώρα της μελέτης, όταν το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν στους 867, το Βέλγιο στους 865, η Ισπανία στους 684, η Ιταλία στους 594, η Σουηδία στους 584, η Γαλλία στους 487, η Ολλανδία στους 375 και η Ιρλανδία στους 366. Είχε δηλαδή ένα αδιαμφισβήτητο προβάδισμα επτά μηνών, με ελάχιστα κρούσματα και ελάχιστους νεκρούς, ενώ οι υπόλοιπες χώρες είχαν ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα.

Στο τέλος της περιόδου, την 1η Ιουλίου 2022, η εικόνα έχει αντιστραφεί. Με 2.902 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκους η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από τις περισσότερες χώρες της μελέτης, έχοντας προσπεράσει τη Γαλλία (2.241), το Βέλγιο (2.754), την Ιταλία (2.786), τη Σουηδία (1.894), την Ιρλανδία (1.519) και την Ολλανδία (1.306), χώρες που στην αρχή του δεύτερου κύματος είχαν από 10 έως 23 φορές περισσότερους νεκρούς ανά κάτοικο από εκείνη. Η αντιστροφή χωράει σε έναν αριθμό: οι σωρευτικοί ελληνικοί θάνατοι πολλαπλασιάστηκαν επί 77 μέσα σε είκοσι ένα μήνες, ενώ των χωρών αυτών μόλις επί 3 έως 5. Η πιο ακραία αντιστροφή είναι με την Ολλανδία: ξεκίνησε το δεύτερο κύμα με δεκαπλάσιους νεκρούς από την Ελλάδα και τελείωσε με λιγότερους από τους μισούς, παρότι κατέγραψε περισσότερα κρούσματα (47,8% του πληθυσμού της έναντι 35,4%). Η διαφορά αντέχει και στον έλεγχο της υπερβάλλουσας θνησιμότητας, που δεν εξαρτάται από ορισμούς: 1.803 επιπλέον θάνατοι ανά εκατομμύριο για την Ολλανδία, 3.145 για την Ελλάδα. Το προβάδισμα των επτά μηνών όχι μόνο χάθηκε, αλλά μετατράπηκε σε υστέρηση.

Αναλυτική παρουσίαση για όλες τις χώρες, μαζί με τους απόλυτους αριθμούς και την υπερβάλλουσα θνησιμότητα: Deaths

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει η Σουηδία, που δεν εφάρμοσε ποτέ γενικό lockdown αντίστοιχο των ελληνικών και κατέληξε με το 65% των ελληνικών θανάτων ανά κάτοικο. Η σύγκριση δεν αποδεικνύει από μόνη της κάτι για την αποτελεσματικότητα των μέτρων: οι δύο χώρες διαφέρουν σε ηλικιακή σύνθεση, δομή νοικοκυριών, φροντίδα ηλικιωμένων και σύστημα υγείας. Δείχνει όμως ότι η τελική έκβαση δεν διαβάζεται από την αυστηρότητα των περιορισμών, και ότι το ελληνικό αποτέλεσμα δεν εξηγείται ούτε από την ένταση των μέτρων ούτε από την εμβολιαστική κάλυψη.

Αναλυτικά: Θάνατοι & Εμβολιασμός · ΜΕΘ: κλίνες και προσωπικό

Τα μέρη του άρθρου

Το άρθρο αποτελείται από τη σελίδα αυτή και επτά ακόμη σελίδες με τα γραφήματα και τα αναλυτικά στοιχεία στα οποία στηρίζονται τα παραπάνω.

• Ελλάδα – η γενική παρουσίαση των στατιστικών της πανδημίας στην Ελλάδα: κρούσματα και θάνατοι, ημερήσια και εβδομαδιαία, χωρίς σύγκριση με άλλες χώρες.
• Κρούσματα – πόσοι κόλλησαν σε κάθε χώρα ως ποσοστό του πληθυσμού. Στηρίζει το επιχείρημα ότι η Ελλάδα δεν είχε περισσότερες μολύνσεις από τη Γαλλία.
• Θάνατοι – η αντιστροφή της ελληνικής θέσης από το 2020 στο 2022, με τους απόλυτους αριθμούς και την υπερβάλλουσα θνησιμότητα που απαντά στην ένσταση περί διαφορετικής καταγραφής.
• Θνητότητα – θάνατοι ανά καταγεγραμμένο κρούσμα. Δείχνει την ελληνική υστέρηση χωρίς να εξαρτάται από αποφάσεις νοσηλείας· εξαρτάται όμως από την ένταση των τεστ, και η σελίδα εξηγεί πώς διαβάζεται.
• Θάνατοι & Εμβολιασμός – η εμβολιαστική κάλυψη των 60+ απέναντι στους θανάτους μετά τον εμβολιασμό. Εδώ φαίνεται ότι η κάλυψη δεν εξηγεί την Ελλάδα.
• ΜΕΘ: κλίνες και προσωπικό – κλίνες, νοσηλευτές και θάνατοι ανά νοσηλεία. Η σελίδα στην οποία στηρίζεται η εξήγηση της υποστελέχωσης.
• Σημείωμα για τη μέθοδο – πώς επιλέχθηκαν τα μεγέθη, γιατί όλα ανάγονται στον πληθυσμό, και τι δεν μπορούν να δείξουν αυτά τα δεδομένα.

Δεδομένα

Η ανάλυση καλύπτει την περίοδο έως 1/7/2022. Σταματά εκεί επειδή στη συνέχεια η Ελλάδα πέρασε σε εβδομαδιαία και συγκεντρωτική αναφορά, που δεν συγκρίνεται με τα προηγούμενα.
Τελευταία ενημέρωση αρχείων: 2026-07-23 11:00:56+0000

• Κρούσματα και θάνατοι: JHU CSSE
• Εμβολιασμός και υπερβάλλουσα θνησιμότητα: Our World in Data
• Εμβολιασμός 60+, νοσηλείες και εισαγωγές ΜΕΘ: ECDC
• Κλίνες ΜΕΘ και νοσηλευτικό προσωπικό: Eurostat (και εθνικές πηγές, στη σελίδα των ΜΕΘ)
• Κώδικας ανάλυσης: github.com/maisk/covid19-greece-stats