COVID-19: θάνατοι

Τα δεδομένα καλύπτουν την περίοδο έως 1/7/2022. Η ανάλυση σταματά εκεί, επειδή στη συνέχεια η Ελλάδα πέρασε σε εβδομαδιαία και συγκεντρωτική αναφορά, που δεν συγκρίνεται με τα προηγούμενα.

Deaths: επιβεβαιωμένοι θάνατοι από covid εκφρασμένα σε ποσοστά επί τοις εκατό του πληθυσμού της κάθε χώρας

Στα γραφήματα των συγκρίσεων ο κατακόρυφος άξονας δείχνει τους θανάτους ως ποσοστό του πληθυσμού της κάθε χώρας και όχι απόλυτους αριθμούς. Χωρίς αυτό οι μεγάλες χώρες θα έδειχναν πάντα χειρότερες από τις μικρές, απλώς επειδή έχουν περισσότερους κατοίκους.

Οι δύο κάθετες διακεκομμένες γραμμές σημειώνουν την έναρξη του 1ου κύματος (Μάρτιος 2020) και του 2ου (Οκτώβριος 2020). Επίσημος ορισμός «κύματος» δεν υπάρχει· ούτε ο ΠΟΥ ούτε το ECDC έχουν θεσπίσει ημερομηνίες· τα σημεία είναι συμβατικά και επιλέχθηκαν ώστε να συμφωνούν με τα δεδομένα.

Το πρώτο κύμα η Ελλάδα ουσιαστικά το απέφυγε, και μάλιστα περισσότερο από κάθε άλλη χώρα της σύγκρισης. Έως τις 30/6/2020 είχε 18 θανάτους και 327 κρούσματα ανά εκατομμύριο κατοίκους, τους λιγότερους και από τις δεκαπέντε χώρες που εμφανίζονται σε αυτές τις σελίδες (Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Βέλγιο, Ολλανδία, Ιρλανδία, Κροατία, Σερβία, Βουλγαρία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Ρουμανία, Αλβανία). Για σύγκριση: Βέλγιο 841, Ηνωμένο Βασίλειο 828, Ισπανία 615, Ιταλία 575, Σουηδία 528, Γαλλία 456 θάνατοι ανά εκατομμύριο.

Στα αθροιστικά γραφήματα αυτό φαίνεται ως επίπεδη ελληνική γραμμή μέχρι το φθινόπωρο του 2020: σχεδόν όλοι οι ελληνικοί θάνατοι εμφανίζονται μετά το 2ο κύμα. Η χώρα ξεκίνησε δηλαδή από πλεονεκτική θέση και την έχασε στη συνέχεια· γι' αυτό οι ελληνικές καμπύλες προσπερνούν αργότερα χώρες που στο πρώτο κύμα είχαν πολλαπλάσιους νεκρούς.

Ο πίνακας δείχνει πόσο μικρό ήταν το ελληνικό μερίδιο θανάτων πριν από το 2ο κύμα. Στην Ελλάδα το 98,7% των θανάτων της περιόδου συνέβη μετά την 1/10/2020· στη Σουηδία, το Βέλγιο και την Ισπανία το αντίστοιχο ποσοστό είναι γύρω στο 70% (69%, 69%, 70%) και στην Ιταλία 79%. Η στήλη της αύξησης δείχνει την ίδια αντιστροφή από άλλη γωνία: οι σωρευτικοί ελληνικοί θάνατοι πολλαπλασιάστηκαν επί 77 μέσα σε είκοσι ένα μήνες, όταν στη Γαλλία, την Ιταλία, το Βέλγιο, τη Σουηδία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο η αύξηση κυμάνθηκε από 218% έως 369%. Ο αριθμός αυτός ξεκινά βέβαια από εξαιρετικά χαμηλή αρχική βάση· γι' αυτό έχει σημασία να διαβάζεται μαζί με τις απόλυτες τιμές ανά εκατομμύριο, όπου η Ελλάδα και πάλι καταλήγει πολύ βαρύτερα από χώρες που ξεκίνησαν χειρότερα.

Ο πίνακας ταξινομείται με κλικ στον τίτλο κάθε στήλης.

Οι δύο τελευταίες στήλες είναι έλεγχος αξιοπιστίας. Η υπερβάλλουσα θνησιμότητα μετράει πόσοι περισσότεροι άνθρωποι πέθαναν συνολικά σε σχέση με το αναμενόμενο βάσει 2015-2019, ανεξάρτητα από το τι χαρακτηρίζει κάθε χώρα ως θάνατο COVID. Λόγος μεγαλύτερος του 1 σημαίνει ότι η συνολική επιπλέον θνησιμότητα της περιόδου είναι μεγαλύτερη από τους καταγεγραμμένους θανάτους COVID. Αυτό συνήθως δείχνει υποκαταγραφή ή ευρύτερη έμμεση επιβάρυνση της πανδημίας, όχι απαραίτητα μόνο διαφορά ορισμού.

Η Ελλάδα έχει λόγο 1,08: υποκαταγράφει ελαφρώς, δεν υπερκαταγράφει. Οι μεγάλες αποκλίσεις είναι στα Βαλκάνια (Αλβανία 4,7, Σερβία 4,4, Βουλγαρία 1,8), όπου οι επίσημοι αριθμοί θανάτων COVID είναι πολλαπλάσια χαμηλότεροι από τη συνολική επιπλέον θνησιμότητα. Σε τέτοιο μέγεθος απόκλισης η υποκαταγραφή είναι η πιθανότερη εξήγηση, ενώ όταν ο λόγος βρίσκεται κοντά στη μονάδα η διαφορά μπορεί κάλλιστα να οφείλεται και στις έμμεσες επιπτώσεις της πανδημίας. Στην αντίθετη κατεύθυνση, Γαλλία 0,63, Σουηδία 0,55 και Ιρλανδία 0,67 απέδωσαν στον ιό περισσότερους θανάτους από τη συνολική τους υπερβάλλουσα θνησιμότητα.

Ελλάδα, Ιταλία, Γαλλία

Η Γαλλία είναι η χώρα αναφοράς όλης της ανάλυσης, επειδή έχει σχεδόν ίδια εμβολιαστική κάλυψη στους 60+ με την Ελλάδα. Στο αθροιστικό γράφημα φαίνεται η αντιστροφή που περιγράφει το άρθρο: η ελληνική γραμμή ξεκινά χαμηλότερα από κάθε άλλη, στους 38 θανάτους ανά εκατομμύριο στην αρχή του 2ου κύματος έναντι 487 της Γαλλίας και 594 της Ιταλίας, και καταλήγει ψηλότερα και από τις δύο, στους 2.902 έναντι 2.241 και 2.786. Στο εβδομαδιαίο γράφημα φαίνεται πότε συνέβη: οι ελληνικές κορυφές του 2021 και του χειμώνα 2021-22 είναι υψηλότερες από τις γαλλικές της ίδιας περιόδου, ενώ οι μεγάλες γαλλικές και ιταλικές κορυφές ανήκουν στο 2020, όταν η Ελλάδα ήταν σχεδόν ανέγγιχτη.

Ελλάδα, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο (UK)

Ελλάδα, Κροατία, Σερβία

Στην ενότητα αυτή και στις δύο επόμενες, με τις χώρες των Βαλκανίων, οι καμπύλες δεν πρέπει να διαβαστούν όπως οι προηγούμενες. Δείχνουν καταγεγραμμένους θανάτους COVID, και εκεί η καταγραφή είναι πολύ ασθενέστερη: η Ελλάδα εμφανίζεται πάνω από τη Σερβία (2.902 έναντι 1.846 ανά εκατομμύριο) και πολλαπλάσια της Αλβανίας (1.217), αλλά με την υπερβάλλουσα θνησιμότητα, που δεν εξαρτάται από το τι δηλώνει κάθε χώρα, η σειρά αντιστρέφεται: Σερβία 8.119, Αλβανία 5.688, Ελλάδα 3.145. Ο λόγος των δύο μεγεθών είναι 4,4 για τη Σερβία και 4,7 για την Αλβανία, έναντι 1,08 για την Ελλάδα, δηλαδή οι επίσημοι αριθμοί τους αποδίδουν στον ιό λιγότερο από το ένα τέταρτο της συνολικής επιπλέον θνησιμότητας της περιόδου.

Η σύγκριση δηλαδή με τις χώρες αυτές δεν στηρίζει το επιχείρημα του άρθρου, ούτε το αναιρεί: απλώς δεν είναι ασφαλής με τα καταγεγραμμένα μεγέθη. Οι χώρες με συγκρίσιμη ποιότητα καταγραφής είναι εκείνες με λόγο κοντά στη μονάδα, όπως η Κροατία (1,28), η Βοσνία-Ερζεγοβίνη (1,42) και η Ρουμανία (1,71), και προπάντων οι δυτικοευρωπαϊκές των υπόλοιπων ενοτήτων.

Ελλάδα, Βουλγαρία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Ελλάδα, Αλβανία, Ρουμανία

Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία

Ελλάδα, Ολλανδία, Ιρλανδία

Η σύγκριση αυτή είναι η καθαρότερη του δείγματος, γιατί οι τρεις χώρες συναντιούνται στη μέση της διαδρομής. Στην αρχή του 2ου κύματος η Ολλανδία και η Ιρλανδία είχαν δεκαπλάσιους νεκρούς από την Ελλάδα (375 και 366 έναντι 38 ανά εκατομμύριο). Τον Ιούλιο του 2021 οι τρεις καμπύλες είναι πρακτικά ενωμένες: Ελλάδα 1.219, Ολλανδία 1.036, Ιρλανδία 1.013. Από εκεί και πέρα, μέσα σε έναν χρόνο, η Ελλάδα προσθέτει άλλους 1.683 νεκρούς ανά εκατομμύριο, η Ιρλανδία 506 και η Ολλανδία 270.

Δεν πρόκειται για διαφορά αφετηρίας ούτε για διαφορετική τύχη στα πρώτα κύματα: οι τρεις χώρες ξεκινούν την τελευταία φάση από το ίδιο σημείο και καταλήγουν η Ελλάδα με διπλάσιους έως τριπλάσιους νεκρούς. Η διαφορά που ξεχωρίζει στην εμβολιαστική κάλυψη είναι η αναμνηστική δόση στους άνω των 60: Ολλανδία 90%, Ιρλανδία πρακτικά καθολική, Ελλάδα 79%. Η υπερβάλλουσα θνησιμότητα επιβεβαιώνει την κατάταξη ανεξάρτητα από τους ορισμούς: Ελλάδα 3.145, Ολλανδία 1.803, Ιρλανδία 1.020 ανά εκατομμύριο.