COVID-19: θνητότητα

Τα δεδομένα καλύπτουν την περίοδο έως 1/7/2022. Η ανάλυση σταματά εκεί, επειδή στη συνέχεια η Ελλάδα πέρασε σε εβδομαδιαία και συγκεντρωτική αναφορά, που δεν συγκρίνεται με τα προηγούμενα.

Fatality Rate: θάνατοι απο covid προς επιβεβαιωμένα κρούσματα εκφρασμένα σε ποσοστά επί τοις εκατό

Ο δείκτης αυτός, γνωστός διεθνώς ως case fatality rate, δεν μετράει πόσο θανατηφόρος είναι ο ιός αλλά πόσο θανατηφόρα ήταν η νόσος όπως καταγράφηκε. Ο παρονομαστής δεν είναι όσοι μολύνθηκαν, είναι όσοι βρέθηκαν θετικοί: δύο χώρες με ακριβώς την ίδια εξάπλωση εμφανίζουν διαφορετική θνητότητα αν η μία τεστάρει ευρέως και η άλλη μόνο τα σοβαρά περιστατικά. Γι' αυτό οι απόλυτες τιμές διαβάζονται με επιφύλαξη, ιδίως ανάμεσα σε χώρες με πολύ διαφορετική πολιτική τεστ.

Δύο ακόμη σημεία για την ανάγνωση των γραφημάτων. Ο λόγος υπολογίζεται από τα σωρευτικά μεγέθη, δηλαδή σε κάθε ημερομηνία δείχνει το σύνολο των θανάτων ως προς το σύνολο των κρουσμάτων ως εκείνη τη στιγμή, όχι τον κίνδυνο της συγκεκριμένης ημέρας· όσο περνά ο καιρός και μεγαλώνει ο παρονομαστής, τόσο πιο αργά κινείται η καμπύλη. Και οι πολύ υψηλές τιμές των πρώτων μηνών παντού οφείλονται στα ελάχιστα τεστ της άνοιξης του 2020, όχι σε πιο θανατηφόρα νόσο. Η εξέλιξη του δείκτη μέσα στον χρόνο, με κυλιόμενο παράθυρο αντί για σωρευτικό άθροισμα, φαίνεται στη σελίδα της Ελλάδας.

Οι δύο κάθετες διακεκομμένες γραμμές σημειώνουν την έναρξη του 1ου κύματος (Μάρτιος 2020) και του 2ου (Οκτώβριος 2020). Επίσημος ορισμός «κύματος» δεν υπάρχει· ούτε ο ΠΟΥ ούτε το ECDC έχουν θεσπίσει ημερομηνίες· τα σημεία είναι συμβατικά και επιλέχθηκαν ώστε να συμφωνούν με τα δεδομένα.

Το πρώτο κύμα η Ελλάδα ουσιαστικά το απέφυγε, και μάλιστα περισσότερο από κάθε άλλη χώρα της σύγκρισης. Έως τις 30/6/2020 είχε 18 θανάτους και 327 κρούσματα ανά εκατομμύριο κατοίκους, τους λιγότερους και από τις δεκαπέντε χώρες που εμφανίζονται σε αυτές τις σελίδες (Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Βέλγιο, Ολλανδία, Ιρλανδία, Κροατία, Σερβία, Βουλγαρία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Ρουμανία, Αλβανία). Για σύγκριση: Βέλγιο 841, Ηνωμένο Βασίλειο 828, Ισπανία 615, Ιταλία 575, Σουηδία 528, Γαλλία 456 θάνατοι ανά εκατομμύριο.

Στα γραφήματα αυτό εμφανίζεται ως ελληνική καμπύλη που ξεκινά χαμηλά και ανεβαίνει σταθερά μετά το φθινόπωρο του 2020, ενώ οι χώρες που είχαν πληρώσει βαρύ τίμημα στο πρώτο κύμα κατεβαίνουν καθώς πληθαίνουν τα τεστ και τα καταγεγραμμένα κρούσματα.

Ελλάδα, Ιταλία, Γαλλία

Ελλάδα, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο (UK)

Ελλάδα, Κροατία, Σερβία

Στην ενότητα αυτή και στις δύο επόμενες, με τις χώρες των Βαλκανίων, το γράφημα δείχνει το αντίθετο από την πραγματικότητα και δεν πρέπει να διαβαστεί όπως τα υπόλοιπα. Η Σερβία εμφανίζεται με θνητότητα 0,79% και η Αλβανία με 1,24%, δηλαδή χαμηλότερη ή συγκρίσιμη με το 0,82% της Ελλάδας. Αν όμως στη θέση των καταγεγραμμένων θανάτων COVID μπει η υπερβάλλουσα θνησιμότητα, τα ίδια μεγέθη γίνονται 3,49% για τη Σερβία και 5,82% για την Αλβανία, ενώ η Ελλάδα μετακινείται ελάχιστα, στο 0,89%.

Η στρέβλωση εδώ είναι διπλή, γιατί ο δείκτης έχει και στους δύο όρους του πρόβλημα: υποκαταγράφονται οι θάνατοι στον αριθμητή και εντοπίζεται μικρότερο μέρος των μολύνσεων στον παρονομαστή, λόγω των λιγότερων τεστ. Οι δύο επιδράσεις κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις και δεν αλληλοαναιρούνται με προβλέψιμο τρόπο. Ο πίνακας στο τέλος της σελίδας δίνει και τα δύο μέτρα μαζί για κάθε χώρα.

Ελλάδα, Βουλγαρία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Ελλάδα, Αλβανία, Ρουμανία

Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία

Ελλάδα, Ολλανδία, Ιρλανδία

Στη σύγκριση με Ολλανδία και Ιρλανδία η διαφορά είναι καθαρή: 0,82% θνητότητα ανά καταγεγραμμένο κρούσμα για την Ελλάδα, 0,47% για την Ιρλανδία, 0,27% για την Ολλανδία. Με βάση την υπερβάλλουσα θνησιμότητα, που δεν εξαρτάται από τους ορισμούς, τα αντίστοιχα μεγέθη είναι 0,89%, 0,31% και 0,38%. Και με τα δύο μέτρα, από κάθε καταγεγραμμένη μόλυνση στην Ελλάδα πέθαιναν δύο έως τρεις φορές περισσότεροι άνθρωποι.

Το ίδιο μέγεθος με δύο μέτρα. Η πρώτη στήλη είναι η θνητότητα όπως προκύπτει από τους καταγεγραμμένους θανάτους COVID, αυτή που δείχνουν τα γραφήματα. Η δεύτερη αντικαθιστά τους καταγεγραμμένους θανάτους με την υπερβάλλουσα θνησιμότητα, δηλαδή με τους πραγματικούς επιπλέον θανάτους της περιόδου σε σχέση με το αναμενόμενο βάσει 2015-2019. Ο λόγος των δύο δείχνει πόσο αξιόπιστη είναι η επίσημη καταγραφή κάθε χώρας.

Ο πίνακας ταξινομείται με κλικ στον τίτλο κάθε στήλης.

Η κατάταξη αλλάζει δραματικά. Με τους επίσημους αριθμούς η Σερβία εμφανίζει θνητότητα 0,79% και η Αλβανία 1,24%, δηλαδή χαμηλότερη ή συγκρίσιμη με της Ελλάδας· με την υπερβάλλουσα θνησιμότητα εκτοξεύονται στο 3,49% και 5,82%. Η Ελλάδα μετακινείται ελάχιστα, από 0,82% σε 0,89%, ενώ Γαλλία, Σουηδία, Βέλγιο και Ηνωμένο Βασίλειο κινούνται προς τα κάτω.

Δύο επιφυλάξεις. Η υπερβάλλουσα θνησιμότητα περιλαμβάνει και θανάτους που δεν οφείλονται άμεσα στον ιό αλλά στις συνθήκες της πανδημίας, όπως αναβληθείσα περίθαλψη· γι' αυτό δεν είναι απλώς «ο σωστός αριθμός θανάτων COVID». Και ο παρονομαστής παραμένει τα καταγεγραμμένα κρούσματα, που εξαρτώνται από την ένταση των τεστ: χώρα που τεστάρει λίγο εμφανίζει τεχνητά υψηλή θνητότητα.