COVID-19: θάνατοι και εμβολιασμός

Τα δεδομένα καλύπτουν την περίοδο έως 1/7/2022. Η ανάλυση σταματά εκεί, επειδή στη συνέχεια η Ελλάδα πέρασε σε εβδομαδιαία και συγκεντρωτική αναφορά, που δεν συγκρίνεται με τα προηγούμενα.

Ο εβδομαδιαίος ρυθμός θανάτων σε αντιπαραβολή με την εμβολιαστική κάλυψη, για οκτώ χώρες: Ελλάδα, Γαλλία, Ολλανδία, Σουηδία, Ιταλία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Κροατία. Χώρα αναφοράς είναι η Γαλλία (η μπλε γραμμή στα γραφήματα 60+), επειδή έχει σχεδόν ίδια κάλυψη με την Ελλάδα και τρεις φορές λιγότερους θανάτους. Οι θάνατοι εκφράζονται ως ποσοστό του πληθυσμού ανά εβδομάδα (η «παράγωγος» των σωρευτικών θανάτων), ώστε να φαίνεται πότε συνέβησαν και όχι μόνο πόσοι.

Στα γραφήματα των συγκρίσεων ο κατακόρυφος άξονας δείχνει τους θανάτους της εβδομάδας ως ποσοστό του πληθυσμού της κάθε χώρας και όχι απόλυτους αριθμούς. Χωρίς αυτό οι μεγάλες χώρες θα έδειχναν πάντα χειρότερες από τις μικρές, απλώς επειδή έχουν περισσότερους κατοίκους.

Κάθε γράφημα έχει δύο κατακόρυφους άξονες και δείχνει μία χώρα. Αριστερά μετρώνται οι θάνατοι της εβδομάδας, δεξιά η εμβολιαστική κάλυψη σε κλίμακα από 0 έως 100%. Οι δύο καμπύλες επομένως δεν συγκρίνονται μεταξύ τους σε ύψος, παρά μόνο στον χρόνο: το ερώτημα δεν είναι ποια γραμμή είναι ψηλότερα, αλλά πού βρισκόταν η κάλυψη τη στιγμή που ανέβαιναν οι θάνατοι. Το υπόμνημα μέσα σε κάθε εικόνα δίνει τα χρώματα.

Συνολικός εμβολιασμός (OWID)

Οι μεγαλύτερες ελληνικές κορυφές θανάτων (φθινόπωρο 2021 και χειμώνας 2021-22) συμβαίνουν ενώ η χώρα ήταν ήδη 60-73% πλήρως εμβολιασμένη: η υψηλή συνολική κάλυψη δεν απέτρεψε τα φονικότερα κύματα. Στο άλλο άκρο, Βουλγαρία (30%) και Ρουμανία (41%) έχουν τις χαμηλότερες καλύψεις και συνολικά 0,54% και 0,34% του πληθυσμού νεκρούς, έναντι 0,29% της Ελλάδας, 0,22% της Γαλλίας, 0,19% της Σουηδίας και μόλις 0,13% της Ολλανδίας· η Κροατία, με ενδιάμεση κάλυψη (56%), έχει 0,39%. Δηλαδή η σχέση εμβολιασμού-θανάτων υπάρχει και είναι ορατή· απλώς δεν εξηγεί τα πάντα.

Ελλάδα

Γαλλία

Ολλανδία

Σουηδία

Ιταλία

Βουλγαρία

Ρουμανία

Κροατία

Εμβολιασμός ηλικιωμένων 60+ (ECDC)

Με ανάλυση ανά ηλικία, το φθινοπωρινό κύμα του 2021 χτυπά στο κενό μεταξύ της εξασθένησης της βασικής ανοσίας και της έναρξης των αναμνηστικών δόσεων (κόκκινη ≈ 0). Το χειμερινό peak κορυφώνεται ενώ η αναμνηστική ακόμα ανέβαινε, καθυστερημένη. Η μπλε γραμμή σε κάθε γράφημα είναι η Γαλλία, η χώρα αναφοράς. Η Ελλάδα υστερεί ελαφρώς έναντι αυτής, αλλά η διαφορά είναι μικρή μπροστά στο εύρος του δείγματος: Ελλάδα 88%, Γαλλία 90%, Ιταλία 90%, Σουηδία 91%, Ολλανδία 94%, ενώ Βουλγαρία 35% και Ρουμανία 40% (με αναμνηστική μόλις 22% και 14%) και Κροατία 75% (αναμνηστική 47%). Οι δύο χώρες με τη χαμηλότερη κάλυψη έχουν και τις υψηλότερες εβδομαδιαίες κορυφές, περίπου διπλάσιες των υπολοίπων.

Ελλάδα

Γαλλία

Ολλανδία

Σουηδία

Ιταλία

Βουλγαρία

Ρουμανία

Κροατία

Κάλυψη τη στιγμή του κύματος

Η τελική κάλυψη είναι παραπλανητικός δείκτης: σημασία έχει πόσο εμβολιασμένη ήταν κάθε χώρα όταν την χτύπησε το κύμα. Ο πίνακας δείχνει την κάλυψη των 60+ λίγο πριν από το κύμα Δέλτα (Οκτώβριος 2021) και την αναμνηστική στην κορύφωση του Όμικρον (Μάρτιος 2022), μαζί με τους θανάτους κάθε κύματος χωριστά.

Ο πίνακας ταξινομείται με κλικ στον τίτλο κάθε στήλης.

Στο κύμα Δέλτα η κατάταξη είναι σχεδόν τέλεια αντίστροφη της κάλυψης: Σουηδία 67 θάνατοι/εκατ. με 90% κάλυψη, Γαλλία 170 με 81%, Ολλανδία 187 με 93%, Βουλγαρία 1.859 με 28%. Η Κροατία με 67% πληρώνει 1.063: ενδιάμεσα, εκεί ακριβώς που την τοποθετεί η κάλυψή της. Η μοναδική εκτροπή είναι η Ελλάδα: με 77% κάλυψη, τέσσερις μονάδες κάτω από τη Γαλλία, πληρώνει 781 θανάτους έναντι 170, δηλαδή τετραπλάσιους.

Στο Όμικρον όμως η στήλη σπάει. Η Ολλανδία, με 87% αναμνηστική, περιορίζει το κύμα στους 83 θανάτους ανά εκατομμύριο, ένα ενδέκατο των ελληνικών. Και στην άλλη άκρη, Ελλάδα και Κροατία έχουν σχεδόν ίδιους θανάτους (902 και 852 ανά εκατομμύριο) παρότι η Ελλάδα μπήκε στο κύμα με 76% αναμνηστική στους 60+ και η Κροατία με 46%. Είναι το σημείο όπου η κάλυψη, από μόνη της, δεν αρκεί πια για να εξηγήσει την Ελλάδα.

Μια ακόμη ένδειξη προς την ίδια κατεύθυνση: η Κροατία είχε την υψηλότερη προ-εμβολιαστική κορυφή του δείγματος (Δεκέμβριος 2020, 134 θάνατοι ανά εκατομμύριο την εβδομάδα). Η ευπάθειά της προϋπήρχε των εμβολίων· η ελληνική θνησιμότητα, αντίθετα, συγκεντρώνεται στην περίοδο μετά.

Πηγές δεδομένων: JHU CSSE, Our World in Data, ECDC. Συσχέτιση δεν σημαίνει αιτιότητα· τα κύματα επηρεάζονται και από παραλλαγές, εποχικότητα, ηλικιακή σύνθεση και συμπεριφορά. Επίσης οι καταγεγραμμένοι θάνατοι δεν είναι εξίσου πλήρεις σε όλες τις χώρες· για Βουλγαρία και Ρουμανία μέρος της διαφοράς μπορεί να οφείλεται σε διαφορετική καταγραφή και πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.

Δείτε επίσης: το συμπέρασμα, ΜΕΘ: κλίνες και προσωπικό