Τι εισοδήματα έχουν τα ελληνικά νοικοκυριά;

Τι είναι το «ισοδύναμο» εισόδημα

Το ίδιο εισόδημα δεν σημαίνει το ίδιο βιοτικό επίπεδο για έναν άνθρωπο που ζει μόνος και για μια τετραμελή οικογένεια. Για να συγκρίνονται νοικοκυριά διαφορετικού μεγέθους, η ΕΛΣΤΑΤ και η Eurostat διαιρούν το καθαρό εισόδημα του νοικοκυριού (μετά από φόρους και εισφορές, μαζί με συντάξεις και επιδόματα) με ένα «ισοδύναμο μέγεθος»:

Κάθε μέλος μετά τον πρώτο ενήλικα έχει μικρότερο βάρος, γιατί όσοι ζουν στο ίδιο σπίτι μοιράζονται ενοίκιο, ρεύμα και θέρμανση: ένα ζευγάρι δεν χρειάζεται διπλάσια χρήματα από έναν άνθρωπο που ζει μόνος για να ζει το ίδιο καλά, αλλά 1,5 φορά (εκτίμηση και όχι μετρημένο γεγονός: είναι σύμβαση που χρησιμοποιούν η Eurostat και η ΕΛΣΤΑΤ).¹ Το αποτέλεσμα αποδίδεται σε κάθε μέλος του νοικοκυριού. Είναι λοιπόν μέτρο βιοτικού επιπέδου ανά άτομο, όχι μισθός.

Με το ίδιο βιοτικό επίπεδο, στη διάμεσο της χώρας (11.700 €), ζουν:

Η κατανομή του εισοδήματος

Η καμπύλη δείχνει πόσοι άνθρωποι έχουν κάθε επίπεδο εισοδήματος: όσο πιο ψηλά, τόσο περισσότεροι. Οι πέντε αποχρώσεις χωρίζουν τον πληθυσμό σε πεμπτημόρια, πέντε ομάδες του 20% η καθεμία, από το φτωχότερο στο πλουσιότερο.

• Η διάμεσος (11.700 €) είναι το εισόδημα που χωρίζει τον πληθυσμό στη μέση.
• Ο μέσος (13.381 €) είναι ψηλότερα (δείτε το πλαίσιο παρακάτω).
• Το φτωχότερο 25% έχει έως 8.150 € και το πλουσιότερο 25% από 15.900 € και πάνω.
• Το φτωχότερο 20% μοιράζεται το 7,6% του συνολικού εισοδήματος και το πλουσιότερο 20% το 39,3%. Ο συντελεστής Gini είναι 31,6%.

Η καμπύλη είναι ένα μαθηματικό μοντέλο (κατανομή Dagum), προσαρμοσμένο στα δημοσιευμένα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ.² Πέφτει κοντά σε αυτά: η διάμεσος του μοντέλου είναι 11.512 € έναντι 11.700 €, και ο μέσος 13.239 € έναντι 13.381 €.

Ποιοι είναι πάνω και ποιοι κάτω

Η διάμεσος αλλάζει όταν αφήνουμε έξω τους 65+ ή κοιτάμε συγκεκριμένους τύπους νοικοκυριού:

«Κάτω των 65» και «18–64» αφορούν την ηλικία του ατόμου. Το εισόδημα είναι πάντα του νοικοκυριού του, με όλα τα μέλη του. Πηγή: Eurostat, EU-SILC 2025 (εισοδήματα 2024), πίνακες ilc_di03 για τις ηλικιακές ομάδες και ilc_di04 για τους τύπους νοικοκυριού.

Ο ενήλικας που μένει μόνος είναι κάθε νοικοκυριό ενός ατόμου χωρίς παιδιά, οποιασδήποτε ηλικίας: και νέοι ανύπαντροι και ηλικιωμένοι χήροι ή διαζευγμένοι. Για αυτούς το ισοδύναμο εισόδημα είναι και το πραγματικό καθαρό εισόδημά τους, οπότε οι μισοί από αυτούς ζουν με λιγότερα από 10.330 € τον χρόνο.³

Το ζευγάρι χωρίς παιδιά βρίσκεται ψηλότερα από τον συνολικό πληθυσμό. Το ζευγάρι με παιδί κατεβαίνει, γιατί το εισόδημα μοιράζεται σε τρία άτομα. Η διάμεσός του είναι 12,9% χαμηλότερη από του ζευγαριού χωρίς παιδιά.

Η οικογένεια στη μέση

Αν πολλαπλασιάσουμε τη διάμεσο κάθε τύπου νοικοκυριού με το ισοδύναμο μέγεθός του, βρίσκουμε το καθαρό εισόδημα της διάμεσης οικογένειας: οι μισές οικογένειες του ίδιου τύπου έχουν λιγότερα και οι μισές περισσότερα.

Το ÷14 αφορά μισθωτούς με δώρα και επίδομα αδείας. Το «παιδί» είναι εξαρτώμενο παιδί κατά την Eurostat: κάτω των 18, ή 18–24 χωρίς εργασία.

Δέκα χρόνια πίσω

Τα ποσά είναι ονομαστικά, σε ευρώ της κάθε χρονιάς. Δεν έχει αφαιρεθεί ο πληθωρισμός, οπότε μέρος της αύξησης απλώς αντισταθμίζει την άνοδο των τιμών και δεν σημαίνει αντίστοιχη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.

Από το 2014 έως το 2024 η διάμεσος ανέβηκε κατά 56% σε ονομαστικούς όρους, χωρίς αφαίρεση του πληθωρισμού. Το εισόδημα από το οποίο αρχίζει το πλουσιότερο 25% ήταν 2,21 φορές το εισόδημα όπου τελειώνει το φτωχότερο 25% (P75/P25) και έγινε 1,95: η μεσαία ζώνη της κατανομής έγινε λίγο πιο συμπαγής.

Πόσο άνισα μοιράζεται το εισόδημα

Η διάμεσος δείχνει το εισόδημα ενός «τυπικού» ανθρώπου. Για να δούμε πόσο άνισα μοιράζεται το συνολικό εισόδημα ανάμεσα σε φτωχότερους και πλουσιότερους, χρειαζόμαστε άλλα μέτρα: τη συγκέντρωση του εισοδήματος, την καμπύλη Lorenz και τον συντελεστή Gini.

Συγκέντρωση, καμπύλη Lorenz και συντελεστής Gini

Η καμπύλη Lorenz δείχνει τι μερίδιο του συνολικού εισοδήματος έχει το φτωχότερο x% του πληθυσμού. Αν όλοι είχαν το ίδιο εισόδημα, θα ήταν η διαγώνιος. Όσο πιο κάτω «κρεμάει» από τη διαγώνιο, τόσο πιο άνισο είναι το εισόδημα. Η οριζόντια γραμμή στο 50% δείχνει πού μοιράζεται το εισόδημα στη μέση. Οι δύο πορτοκαλί μπάρες είναι τα μερίδια του φτωχότερου 60% και του πλουσιότερου 20%, και έχουν σχεδόν το ίδιο ύψος.

Η ανισότητα στην Ελλάδα σε σύγκριση με την ΕΕ

Εδώ συγκρίνουμε πόσο άνισα μοιράζεται το εισόδημα σε κάθε χώρα, όχι πόσο υψηλό είναι.

Με εισοδήματα του 2024, ο συντελεστής Gini στην Ελλάδα ήταν 31,6, πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ-27 (29,2). Από τις 27 χώρες της ΕΕ, η Ελλάδα είναι η 4η πιο άνιση. Πιο άνισες είναι μόνο η Βουλγαρία (37,7), η Λετονία (35,6) και η Λιθουανία (35,5). Ακολουθούν η Κύπρος (31,2) και η Ιταλία (31,0). Με τον δείκτη S80/S20, δηλαδή πόσες φορές περισσότερο εισόδημα έχει το πλουσιότερο 20% από το φτωχότερο 20%, η Ελλάδα είναι 5η (5,17 έναντι 4,62 στην ΕΕ-27).⁶

Πόσο μεγάλο είναι το εύρος μέσα στην ΕΕ

Η πιο άνιση κατανομή εισοδήματος στην ΕΕ είναι στη Βουλγαρία και η πιο ίση στη Σλοβακία. Πόσο διαφέρουν στην πράξη;

Συντελεστής Gini. Η διαφορά είναι 14,7 μονάδες (37,7 έναντι 23,0). Μόνος του ο αριθμός αυτός δεν λέει πολλά, αφού ο Gini είναι εμβαδόν. Με την ανάγνωση των δύο τυχαίων ανθρώπων γίνεται απτός: στη Βουλγαρία η μέση διαφορά εισοδήματος ανάμεσα σε δύο τυχαίους ανθρώπους είναι το 75% του μέσου εισοδήματος, στη Σλοβακία το 46%, δηλαδή 64% μεγαλύτερη, πάντα σε σχέση με το μέσο εισόδημα της κάθε χώρας. Στην Ελλάδα είναι το 63%.

Το μισό εισόδημα. Στη Βουλγαρία το μισό εισόδημα της χώρας το έχει το πλουσιότερο 24,6% του πληθυσμού, στη Σλοβακία το πλουσιότερο 34,4%: χρειάζονται 40% περισσότεροι άνθρωποι για να συγκεντρωθεί το ίδιο μισό. Αν όλοι είχαν το ίδιο εισόδημα θα χρειαζόταν το 50%, οπότε η απόσταση από την πλήρη ισότητα είναι 15,6 μονάδες στη Σλοβακία, 19,9 στην ΕΕ-27, 21,1 στην Ελλάδα και 25,4 στη Βουλγαρία.

Συμπέρασμα. Το εύρος μέσα στην ΕΕ δεν είναι οριακό: στη Βουλγαρία το μισό εισόδημα το έχει το πλουσιότερο 25% του πληθυσμού, ενώ στη Σλοβακία το πλουσιότερο 34%. Είναι αισθητά διαφορετικές κατανομές, σε χώρες του ίδιου οικονομικού και θεσμικού πλαισίου. Η Ελλάδα, με 28,9%, έχει πιο συγκεντρωμένο εισόδημα από τον μέσο όρο της ΕΕ (30,1%).

Μεθοδολογική σημείωση: οι δείκτες του πίνακα δεν είναι ανεξάρτητες μετρήσεις. Περιγράφουν την ίδια καμπύλη Lorenz με διαφορετικό τρόπο, και η μέση διαφορά δύο τυχαίων ανθρώπων είναι απλώς 2 × Gini. Το «μισό εισόδημα» υπολογίζεται από τα δημοσιευμένα μερίδια ανά δεκατημόριο με γραμμική παρεμβολή, και είναι χρήσιμο επειδή μεταφράζει την ανισότητα σε ανθρώπους και εισόδημα.

Η πορεία της τελευταίας δεκαετίας

Την τελευταία δεκαετία η ανισότητα στην Ελλάδα μειώθηκε: ο Gini έπεσε από 34,2 (εισοδήματα 2014) σε 31,6. Μειώθηκε όμως και στην υπόλοιπη ΕΕ, οπότε η απόσταση από τον μέσο όρο μίκρυνε από 3,4 σε 2,4 μονάδες. Παρ’ όλα αυτά η Ελλάδα ανέβηκε στην κατάταξη, από 7η σε 4η πιο άνιση χώρα, γιατί η Ρουμανία, η Εσθονία και η Ισπανία ήταν πιο άνισες από την Ελλάδα και μείωσαν την ανισότητα περισσότερο, οπότε πέρασαν κάτω από αυτήν.

Γιατί η Ελλάδα μένει πάνω από τον μέσο όρο

Ένας λόγος που η Ελλάδα μένει πάνω από τον μέσο όρο είναι ο τρόπος που αναδιανέμει το εισόδημα το κράτος. Στην Ελλάδα το μεγαλύτερο μέρος της αναδιανομής γίνεται μέσω των συντάξεων, ενώ τα υπόλοιπα κοινωνικά επιδόματα μειώνουν την ανισότητα πολύ λιγότερο από ό,τι σε άλλες χώρες της ΕΕ.⁷ Το χαρακτηριστικό αυτό δεν είναι καινούριο.⁸

Οι συγκρίσεις αφορούν το εισόδημα που καταγράφουν οι έρευνες SILC. Σε όλες τις χώρες οι έρευνες αυτές καταγράφουν λιγότερο καλά τα πολύ υψηλά εισοδήματα, οπότε η πραγματική ανισότητα είναι παντού λίγο μεγαλύτερη από όση φαίνεται.

Πηγές και μεθοδολογία

• Ο κώδικας (R και Quarto) που κάνει τη στατιστική ανάλυση και παράγει το άρθρο, μαζί με τα αρχεία που αναφέρονται παρακάτω, βρίσκεται στο GitHub: github.com/maisk/greek-household-incomes .
• ΕΛΣΤΑΤ, Income Inequality, Survey on Income and Living Conditions 2025, και Eurostat EU-SILC (πίνακες ilc_di01, ilc_di03, ilc_di04, ilc_li02, ilc_li03, και για τη σύγκριση με την ΕΕ ilc_di12, ilc_di11). Κάθε έρευνα αφορά εισοδήματα του προηγούμενου έτους.
• Οι καμπύλες είναι κατανομές Dagum, προσαρμοσμένες στα δημοσιευμένα σημεία. Οι λεπτομέρειες και οι έλεγχοι είναι στα doc/dagum_2025.md, doc/medians_quartiles.md και doc/household_types.md.
• Όλα τα νούμερα του άρθρου διαβάζονται από τα CSV στο data/derived/ και ξαναφτιάχνονται με just all.