Γεωλογικές περίοδοι

Ακολουθεί μια ενδεικτική λίστα με βασικά γεωλογικά γεγονότα και τις περιόδους στις οποίες τοποθετούνται. Δεν είναι εξαντλητική.

#	Γεγονός	Πότε	Γεωλογική τοποθέτηση	Σύντομη περιγραφή
1	Σχηματισμός της Γης — Formation of Earth	πριν από περ. 4,54 δισ. έτη	Άδης αιώνας — Hadean Eon	Η Γη σχηματίζεται από υλικό του πρώιμου Ηλιακού Συστήματος. Λίγο αργότερα σχηματίζεται πιθανότατα και η Σελήνη, έπειτα από γιγάντια σύγκρουση.
2	Αβιογένεση — Abiogenesis / Origin of Life	πριν από τουλάχιστον 3,5 δισ. έτη	Αρχαιοζωικός αιώνας — Archean Eon, πιθανότατα Παλαιοαρχαιοζωική εποχή — Paleoarchean Era	Από μη ζωντανές χημικές διεργασίες προκύπτουν τα πρώτα αυτοσυντηρούμενα και εξελισσόμενα βιολογικά συστήματα. Η ακριβής χρονολογία παραμένει άγνωστη.
3	Μεγάλο Οξειδωτικό Γεγονός — Great Oxidation Event, GOE	περ. 2,43–2,06 δισ. έτη πριν	Προτεροζωικός αιώνας → Παλαιοπροτεροζωική εποχή, κυρίως Σιδηρική και Ρυακική περίοδος — Siderian–Rhyacian	Το οξυγόνο που παράγεται από φωτοσυνθετικούς μικροοργανισμούς αρχίζει να συσσωρεύεται μόνιμα στην ατμόσφαιρα, αλλάζοντας ριζικά τη χημεία και τη βιολογία της Γης.
4	Ευκαρυογένεση — Eukaryogenesis	χονδρικά πριν από 2,1–1,6 δισ. έτη	Προτεροζωικός αιώνας → Παλαιοπροτεροζωική εποχή, περίπου από τη Ρυακική έως τη Σταθηρική περίοδο — Rhyacian–Statherian	Εμφανίζεται το σύνθετο ευκαρυωτικό κύτταρο, με πυρήνα και οργανίδια. Κρίσιμη μετάβαση ήταν η ενδοσυμβίωση που οδήγησε στα μιτοχόνδρια. Δεν γνωρίζουμε μία μοναδική ημερομηνία για τη διαδικασία.
5	Κρυογενείς παγετώσεις / Χιονόμπαλα Γη — Cryogenian Glaciations / Snowball Earth	720–635 εκατ. έτη πριν	Προτεροζωικός αιώνας → Νεοπροτεροζωική εποχή → Κρυογενής περίοδος — Cryogenian Period	Δύο εξαιρετικά έντονες παγετώδεις φάσεις καλύπτουν με πάγο μεγάλο μέρος της Γης. Το κατά πόσο πάγωσαν πλήρως και οι ωκεανοί παραμένει αντικείμενο συζήτησης.
6	Κάμβρια έκρηξη — Cambrian Explosion	κυρίως περ. 539–520 εκατ. έτη πριν	Φανεροζωικός αιώνας → Παλαιοζωική εποχή → Κάμβρια περίοδος — Cambrian Period	Πραγματοποιείται μεγάλη διαφοροποίηση των ζώων. Πολλά βασικά σχέδια σώματος, σκληροί σκελετοί, θηρευτές και σύνθετα οικοσυστήματα εμφανίζονται στο απολιθωματικό αρχείο.
7	Κατάκτηση της ξηράς — Terrestrialization / Colonization of Land	περ. 470–360 εκατ. έτη πριν	Παλαιοζωική εποχή, από την Ορδοβίκια έως τη Δεβόνια περίοδο — Ordovician–Devonian	Φυτά, μύκητες, αρθρόποδα και αργότερα σπονδυλωτά εγκαθίστανται σταδιακά στην ξηρά και δημιουργούν χερσαία οικοσυστήματα. Δεν ήταν ένα μοναδικό συμβάν, αλλά ακολουθία μεταβάσεων.
8	Σχηματισμός της Πανγαίας — Assembly of Pangaea	περ. 335–250 εκατ. έτη πριν	Παλαιοζωική εποχή → Λιθανθρακοφόρος και Πέρμια περίοδος — Carboniferous–Permian	Οι περισσότερες ηπειρωτικές μάζες ενώνονται στην υπερήπειρο Πανγαία, επηρεάζοντας το κλίμα, τα ωκεάνια ρεύματα και τη γεωγραφική κατανομή των οργανισμών.
9	Πέρμια–Τριαδική μαζική εξαφάνιση — Permian–Triassic Mass Extinction / Great Dying	πριν από 251,9 εκατ. έτη	Όριο Πέρμιας–Τριαδικής περιόδου και ταυτόχρονα όριο Παλαιοζωικής–Μεσοζωικής εποχής	Η μεγαλύτερη γνωστή μαζική εξαφάνιση προκαλεί κατάρρευση πολλών θαλάσσιων και χερσαίων οικοσυστημάτων. Συνδέεται κυρίως με τεράστια ηφαιστειακή δραστηριότητα και τις κλιματικές συνέπειές της.
10	Διάσπαση της Πανγαίας — Break-up of Pangaea	από περ. 200 εκατ. έτη πριν	Αρχίζει περίπου στο όριο Τριαδικής–Ιουρασικής, στη Μεσοζωική εποχή, και συνεχίζεται κατά την Ιουρασική και Κρητιδική περίοδο	Η Πανγαία διασπάται σταδιακά, ανοίγει ο Ατλαντικός και διαμορφώνονται οι πρόδρομοι των σημερινών ηπείρων και ωκεανών.
11	Τριαδική–Ιουρασική μαζική εξαφάνιση — Triassic–Jurassic Mass Extinction	πριν από 201,4 εκατ. έτη	Όριο Τριαδικής–Ιουρασικής περιόδου, μέσα στη Μεσοζωική εποχή	Εξαφανίζονται πολλές ομάδες που ανταγωνίζονταν τους πρώιμους δεινοσαύρους. Μετά την κρίση οι δεινόσαυροι κυριαρχούν στα μεγάλα χερσαία σπονδυλωτά.
12	Κρητιδική–Παλαιογενής μαζική εξαφάνιση — Cretaceous–Paleogene Extinction, K–Pg	πριν από 66 εκατ. έτη	Όριο Κρητιδικής–Παλαιογενούς περιόδου και ταυτόχρονα όριο Μεσοζωικής–Καινοζωικής εποχής	Η πρόσκρουση του αστεροειδούς Chicxulub προκαλεί παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση. Εξαφανίζονται οι μη πτηνόμορφοι δεινόσαυροι και ακολουθεί μεγάλη διαφοροποίηση θηλαστικών και πτηνών.
13	Τεταρτογενής παγετώδης περίοδος — Quaternary Glaciation / Pleistocene Glacial Cycles	από 2,58 εκατ. έτη πριν έως σήμερα	Καινοζωική εποχή → Τεταρτογενής περίοδος — Quaternary Period, κυρίως Πλειστόκαινη υποπερίοδος — Pleistocene Epoch	Επαναλαμβανόμενοι παγετώδεις και μεσοπαγετώδεις κύκλοι μεταβάλλουν το κλίμα, τη στάθμη της θάλασσας και τα οικοσυστήματα. Σε αυτό το περιβάλλον εξελίσσεται και εξαπλώνεται το γένος Homo.