Ερωτηματολόγιο για τη νέα ελληνική από γλωσσολογική οπτική: πρότυπη ποικιλία, γραμματική, ορθογραφία, προφορά, γλωσσικές ποικιλίες και ιστορική εξέλιξη. Για κάποιον που θέλει να δει τι μπορεί να εξηγήσει με δικά του λόγια, πέρα από όσα αναγνωρίζει από συνήθεια.
🌳 Ελληνική γλώσσα
Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης · 20 ερωτήσεις
Απαντάς ελεύθερα με δικά σου λόγια, δηλώνεις πόσο σίγουρος είσαι, και μόνο μετά βλέπεις τη σωστή απάντηση και κρίνεις ο ίδιος πόσο κοντά έπεσες. Δεν βαθμολογεί ο υπολογιστής. Στο τέλος παίρνεις μια σύνοψη και ένα αρχείο για να την κρατήσεις.
Δεν καταγράφω τις απαντήσεις σου: ό,τι γράφεις μένει στον browser σου μέχρι να το διαγράψεις, οπότε μπορείς να σταματήσεις και να συνεχίσεις αργότερα. Στο τέλος, αν θέλεις, μου στέλνεις ανώνυμα τις απαντήσεις σου. Επίσης, μπορείς να μου γράψεις σχόλια για το ερωτηματολόγιο.
Πώς ονομάζεται η πρότυπη ποικιλία (*) της νέας ελληνικής;
(*) Η μορφή της γλώσσας που λειτουργεί ως γενικό πρότυπο στη δημόσια, επίσημη και εκπαιδευτική χρήση.
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Η Κοινή Νεοελληνική (ΚΝΕ): η πρότυπη υπερτοπική ποικιλία της εκπαίδευσης, της διοίκησης και του περισσότερου δημόσιου γραπτού λόγου. Δεν καταργεί ούτε κάνει «λανθασμένες» τις τοπικές ποικιλίες.
Σε ποια οικογένεια γλωσσών ανήκουν τα ελληνικά (ΚΝΕ);
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια. Τα ελληνικά αποτελούν τον ελληνικό κλάδο της.
Με ποιες από τις παρακάτω γλώσσες έχουν τα ελληνικά γενετική συγγένεια και γιατί;
- ουγγρικά
- γεωργιανά
- φαρσί (ιρανικά)
- αλβανικά
- ρομανί
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Με τα φαρσί, τα αλβανικά και τη ρομανί, επειδή ανήκουν στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια. Τα ουγγρικά είναι ουραλική γλώσσα και τα γεωργιανά καρτβελιανή. Η επαφή δεν είναι το ίδιο με τη γενετική συγγένεια.
Πώς λειτουργεί στα νέα ελληνικά η σειρά υποκειμένου, ρήματος και αντικειμένου; Αιτιολόγησε την απάντησή σου.
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Η συχνή ουδέτερη σειρά είναι υποκείμενο – ρήμα – αντικείμενο, αλλά δεν είναι άκαμπτη. Η σειρά αλλάζει για έμφαση και πληροφοριακή δομή, ενώ το υποκείμενο συχνά παραλείπεται επειδή δηλώνεται από την κατάληξη του ρήματος.
Ποιες πτώσεις έχει η νέα ελληνική; Με ποιους συντακτικούς ρόλους συνδέονται συνήθως και πώς μπορούν να επηρεάσουν τη σειρά των όρων σε μια πρόταση; Δώσε παραδείγματα.
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Η νέα ελληνική έχει τέσσερις πτώσεις: ονομαστική, γενική, αιτιατική και κλητική. Η ονομαστική συνδέεται συνήθως με το υποκείμενο, η αιτιατική με το άμεσο αντικείμενο, η γενική με διάφορες σχέσεις —για παράδειγμα κτήση ή έμμεσο αντικείμενο— και η κλητική με την προσφώνηση.
Η πτώση, μαζί με το άρθρο και τη συμφωνία των λέξεων, βοηθά να αναγνωρίζουμε τους γραμματικούς ρόλους ακόμη και όταν αλλάζει η σειρά των όρων. Για παράδειγμα, στις προτάσεις «Ο Γιάννης είδε τη Μαρία» και «Τη Μαρία είδε ο Γιάννης», η ονομαστική δείχνει ότι ο Γιάννης είναι το υποκείμενο και η αιτιατική ότι η Μαρία είναι το άμεσο αντικείμενο· η δεύτερη σειρά δίνει συνήθως έμφαση στη Μαρία.
Τι ήταν το γλωσσικό ζήτημα και πώς συνδέεται με τη διαμόρφωση της κοινής νεοελληνικής;
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Ήταν η μακρόχρονη διαμάχη για τη γλώσσα του δημόσιου και γραπτού βίου, κυρίως για τη σχέση δημοτικής και καθαρεύουσας. Η ΚΝΕ διαμορφώθηκε κυρίως πάνω στη δημοτική, αλλά περιλαμβάνει και στοιχεία της λόγιας παράδοσης.
Με ποιον γενικό όρο περιγράφεται το ορθογραφικό σύστημα της νέας ελληνικής; Αιτιολόγησε την απάντησή σου. Πρόκειται για ελληνική ιδιαιτερότητα ή για τύπο συστήματος που χρησιμοποιείται και σε άλλες γλώσσες; Ανέφερε παραδείγματα.
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Ιστορική ορθογραφία: διατηρεί διακρίσεις που αντανακλούσαν παλαιότερη προφορά ή ετυμολογικές και μορφολογικές σχέσεις. Ένα από τα φωνολογικά φαινόμενα που εξηγούν τέτοιες διακρίσεις είναι ο ιωτακισμός: εξαιτίας του το φώνημα /i/ μπορεί σήμερα να γράφεται ⟨ι⟩, ⟨η⟩, ⟨υ⟩, ⟨ει⟩, ⟨οι⟩ και ⟨υι⟩.
Δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα. Τα αγγλικά και τα γαλλικά, για παράδειγμα, έχουν επίσης ορθογραφίες που διατηρούν ιστορικές και ετυμολογικές διακρίσεις, παρότι η προφορά τους έχει αλλάξει. Κάθε γλώσσα το κάνει με διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικό βαθμό.
Τι σχέση έχουν η ελληνική (ΚΝΕ) με την κυπριακή ελληνική;
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Η κυπριακή ελληνική μιλιέται κυρίως στην Κύπρο, καθώς και από κυπριακές κοινότητες της διασποράς. Δεν προέρχονται η μία από την άλλη: έχουν κοινή καταγωγή στην ελληνιστική κοινή και στις μεσαιωνικές εξελίξεις της ελληνικής, αλλά ακολούθησαν διαφορετικές πορείες.
Η κυπριακή έχει δικά της χαρακτηριστικά στη φωνητική και φωνολογία, στη σύνταξη και στο λεξιλόγιο, ενώ η ΚΝΕ είναι η πρότυπη υπερτοπική ποικιλία. Και οι δύο ποικιλίες γράφονται με το ελληνικό αλφάβητο. Στην κυπριακή, όμως, οι ορθογραφικές συμβάσεις της ΚΝΕ δεν αποδίδουν πάντοτε με σαφήνεια όλα τα ιδιαίτερα φωνολογικά χαρακτηριστικά της.
Πώς τοποθετείται η τσακωνική σε σχέση με την ΚΝΕ ως προς την ιστορική της καταγωγή και την αμοιβαία κατανόηση των ομιλητών;
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Η τσακωνική είναι ελληνική ποικιλία, που συνήθως περιγράφεται ως εξαιρετικά αποκλίνουσα νεοελληνική διάλεκτος. Λόγω όμως της μεγάλης απόστασής της από την ΚΝΕ, μερικές φορές αντιμετωπίζεται και ως ξεχωριστή γλώσσα.
Σε αντίθεση με την ΚΝΕ και τις περισσότερες νεοελληνικές ποικιλίες, που διαμορφώθηκαν κυρίως από την ελληνιστική κοινή, η τσακωνική συνδέεται ιστορικά με τη λακωνική δωρική. Έχει σημαντικές διαφορές στη φωνολογία, στη μορφολογία, στη σύνταξη και στο λεξιλόγιο· γι’ αυτό ένας ομιλητής μόνο της ΚΝΕ γενικά δεν μπορεί να την κατανοήσει χωρίς προηγούμενη έκθεση ή μάθηση.
Σήμερα είναι σοβαρά απειλούμενη με εξαφάνιση.
Τι σχέση έχουν η ελληνική (ΚΝΕ) με την αρβανίτικη;
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Η αρβανίτικη δεν είναι ποικιλία της ελληνικής ούτε προέρχεται από την ΚΝΕ. Είναι ποικιλία της αλβανικής και ανήκει στις τοσκικές ποικιλίες.
Η μακρόχρονη επαφή με την ελληνική εξηγεί τα ελληνικά δάνεια και τη διγλωσσία πολλών ομιλητών, όχι γενετική ταύτιση. Η ελληνική και η αλβανική έχουν απώτερη συγγένεια, επειδή ανήκουν και οι δύο στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια, αλλά αποτελούν διαφορετικούς κλάδους.
Τι σχέση έχουν η ελληνική (ΚΝΕ) με τη βλάχικη;
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Η βλάχικη ή αρουμανική δεν είναι ποικιλία της ελληνικής ούτε προέρχεται από την ΚΝΕ. Είναι ανατολική ρομανική γλώσσα, συγγενική με τα ρουμανικά.
Η μακρόχρονη επαφή με την ελληνική εξηγεί τα ελληνικά δάνεια και τη διγλωσσία πολλών ομιλητών, όχι γενετική ταύτιση. Η ελληνική και η αρουμανική έχουν απώτερη συγγένεια, επειδή ανήκουν και οι δύο στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια, αλλά η αρουμανική ανήκει στον ρομανικό κλάδο, που προέρχεται από τα λατινικά.
Ποια είναι τα φωνήεντα της ΚΝΕ;
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Πρέπει να ξεχωρίσουμε γράμματα και φωνήματα. Τα φωνηεντικά γράμματα (χαρακτήρες του ελληνικού αλφαβήτου) είναι ⟨α⟩, ⟨ε⟩, ⟨η⟩, ⟨ι⟩, ⟨ο⟩, ⟨υ⟩, ⟨ω⟩, ενώ στην ΚΝΕ υπάρχουν πέντε φωνηεντικά φωνήματα: /a/, /e/, /i/, /o/, /u/ (το /u/ αποδίδεται με το δίγραφο ⟨ου⟩).
Πώς μπορεί η ίδια ακολουθία γραμμάτων στη νέα ελληνική να αντιστοιχεί σε διαφορετικές προφορές; Δώσε παραδείγματα όπου η διαφορά αυτή αλλάζει τη σημασία της λέξης.
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Η γραφή της ΚΝΕ δεν αποτυπώνει πάντοτε όλες τις φωνημικές διακρίσεις που χρειάζονται για να αναγνωρίσουμε μια λέξη. Ιδίως σε ακολουθίες όπως ⟨λι⟩, ⟨νι⟩, ⟨ρι⟩, ⟨κι⟩, ⟨δι⟩, ⟨βι⟩ και ⟨χι⟩ πριν από φωνήεν, η ίδια γραφή μπορεί να αντιστοιχεί είτε σε /i/ ως ξεχωριστή συλλαβή είτε σε παλατοποιημένο σύμφωνο ή ημίφωνο μαζί με το προηγούμενο σύμφωνο. Επομένως, η γραφή μόνη της δεν αρκεί πάντοτε για να ξέρουμε ποια λέξη προφέρεται.
Σε ορισμένες περιπτώσεις η διαφορά αυτή διακρίνει διαφορετικές λέξεις και σημασίες:
- η άδεια αίθουσα και η άδεια εισόδου ή εργασίας,
- βιάζουν το βήμα τους και βιάζουν έναν άνθρωπο.
Οι ακόλουθες αντιθέσεις δείχνουν το εύρος των φωνημάτων που δεν αποτυπώνονται πάντοτε καθαρά στη γραφή:
- ⟨λι⟩: στον ήλιο (το άστρο) ακούγεται περίπου [ʎ], ενώ το ήλιο ως χημικό στοιχείο έχει [li].
- ⟨νι⟩: στο Μάνια εμφανίζεται [ɲ], ενώ στη μανία [ni].
- ⟨ρι⟩: στο Μοριάς ακούγεται [rj], ενώ στα μόρια [ri].
- ⟨κι⟩: στις Έξω Κατοικίες Θήρας ακούγεται [kj] («Κατοικιές»), ενώ στην κοινή λέξη κατοικίες [ci].
- ⟨δι⟩: στην άδεια αίθουσα εμφανίζεται [ðʝ], ενώ στην άδεια εισόδου [ði].
- ⟨βι⟩: βιάζουν το βήμα τους [vʝ], ενώ βιάζουν, με τη σημασία «διαπράττουν την πράξη του βιασμού», [vi].
- ⟨χι⟩: στη στοιχειοντολογία, από το στοιχειώνω / στοιχειό (το φάντασμα), [ç] (πρβ. στοιχειό [stiˈço]), ενώ στο χημικό στοιχείο [stiˈçi.o].
Η περίπτωση όπου το /i/ δεν σχηματίζει δική του συλλαβή και συνεκφέρεται με το επόμενο φωνήεν ονομάζεται συνίζηση. Ο όρος βοηθά να περιγράψουμε το φαινόμενο, αλλά το ουσιαστικό εδώ είναι ότι οι διαφορετικές φωνημικές ακολουθίες μπορούν να διακρίνουν διαφορετικές λέξεις, χωρίς η γραφή να τις ξεχωρίζει πάντοτε.
Ποια είναι η προέλευση του ελληνικού αλφαβήτου που χρησιμοποιούμε σήμερα;
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Προήλθε από προσαρμογή του φοινικικού συστήματος γραφής γύρω στον 8ο αιώνα π.Χ. Οι Έλληνες χρησιμοποίησαν ορισμένα φοινικικά σύμβολα για φωνήεντα. Η ιωνική μορφή, που υιοθετήθηκε στην Αθήνα στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ., βρίσκεται στη βάση της μεταγενέστερης γραφής.
Υπάρχει κάποια επίσημη αρχή που ρυθμίζει την ελληνική γλώσσα και τον τρόπο γραφής της;
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Δεν υπάρχει μία αρχή που αποφασίζει μόνη της τι είναι «σωστή ελληνική», με θεσμικό ρόλο αντίστοιχο με εκείνον της Académie française στη γαλλική.
Το Υπουργείο Παιδείας ασχολείται με τη γλώσσα στο πλαίσιο της εκπαίδευσης: της διδασκαλίας, των προγραμμάτων σπουδών και των σχολικών βιβλίων. Το Υπουργείο Εσωτερικών τη χειρίζεται στο πλαίσιο της δημόσιας διοίκησης, δηλαδή της γλώσσας που χρησιμοποιούν οι διοικητικές υπηρεσίες και τα έγγραφά τους.
Το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, η Ακαδημία Αθηνών και τα λεξικά μελετούν, περιγράφουν και προτείνουν χρήσεις, χωρίς να αποτελούν μία μοναδική αρχή που επιβάλλει τη γλώσσα.
Ποια είναι η καθιερωμένη γραφή της λέξης: «μπίρα» ή «μπύρα»;
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Με βάση τις σημερινές καθιερωμένες λεξικογραφικές και σχολικές συμβάσεις (με απλογράφηση των νεότερων δανείων), η προτιμώμενη γραφή είναι μπίρα.
Η γραφή «μπύρα» είναι πολύ διαδεδομένη, ίσως επειδή έχει συνδεθεί με τον «ζύθο», αλλά δεν είναι η προτιμώμενη λεξικογραφική γραφή. Η λέξη προέρχεται από το ιταλικό birra, που ανάγεται στο γερμανικό Bier: το ⟨υ⟩ δεν δικαιολογείται ετυμολογικά, ενώ το διπλό ⟨ρρ⟩ απλοποιείται σε ⟨ρ⟩.
Ποια είναι η καθιερωμένη γραφή του ονόματος: «Καστελόριζο» ή «Καστελλόριζο»;
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Και οι δύο γραφές γίνονται δεκτές. Το Καστελλόριζο συνδέεται με το ιταλικό castello και την παλαιότερη παράδοση· το Καστελόριζο ακολουθεί την τάση απλογράφησης νεότερων δανείων. Στα κύρια ονόματα η τάση αυτή δεν εφαρμόζεται πάντα ομοιόμορφα: η Νέα Υόρκη, για παράδειγμα, αποδίδεται κατά το αγγλικό New York. Αυτό δείχνει ότι τα κύρια ονόματα ακολουθούν συχνά παγιωμένες δικές τους συμβάσεις και όχι πάντοτε μία ενιαία αρχή απλογράφησης.
Πώς απαντάμε στα ελληνικά σε μια αρνητική ερώτηση; Παράδειγμα: «Τελικά δεν πήγες στο σινεμά;»
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Η ασφαλέστερη απάντηση επαναλαμβάνει το ρήμα: «Ναι, πήγα» ή «Όχι, δεν πήγα». Το σκέτο «ναι» ή «όχι» μπορεί να παρερμηνευτεί. Η ελληνική δεν έχει χωριστό μονολεκτικό ισοδύναμο του γαλλικού si, ειδικά για να αναιρούμε μια αρνητική ερώτηση.
Αν συναντηθεί ένας ομιλητής των αρχαίων ελληνικών της κλασικής Αθήνας, που δεν γνωρίζει νέα ελληνικά, με έναν ομιλητή της ΚΝΕ που δεν γνωρίζει αρχαία ελληνικά και συνομιλήσουν, πόσο καλή συνεννόηση θα μπορούσαν να έχουν; Αιτιολόγησε την απάντησή σου.
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Γενικά, η συνεννόηση θα ήταν πολύ περιορισμένη. Ίσως αναγνώριζαν κάποιες μεμονωμένες λέξεις, κύρια ονόματα ή πολύ απλές συμβατικές φράσεις, αλλά μια αυθόρμητη συζήτηση θα ήταν πολύ δύσκολη. Η προφορά, η μορφολογία, η σύνταξη, οι σημασίες και το λεξιλόγιο έχουν αλλάξει πολύ.
Ενδεικτικά, η κλασική αττική είχε μουσικό ή τονικό ύψους τονισμό, ενώ η ΚΝΕ δυναμικό τονισμό έντασης. Ο ιτακισμός συγχώνευσε πολλές παλαιές φωνηεντικές διακρίσεις στο /i/. Το αρχαίο ⟨θ⟩ ήταν [tʰ] και το ⟨δ⟩ περίπου [d], ενώ σήμερα είναι [θ] και [ð].
Σε μια σύγχρονη παράσταση αρχαίας τραγωδίας, ποιες επιλογές υπάρχουν ως προς τη γλώσσα του κειμένου και την προφορά του; Εξήγησε τις βασικές επιλογές.
Μετά από αυτό η απάντησή σου κλειδώνει.
Η σωστή απάντηση
Μια παράσταση μπορεί να χρησιμοποιεί το αρχαίο κείμενο ή μετάφραση και διασκευή στην ΚΝΕ. Αν επιλεγεί το αρχαίο κείμενο, η εκφορά του μπορεί να ακολουθεί τη σημερινή προφορά της ΚΝΕ, μια ερασμιακή ή άλλη παιδαγωγική σύμβαση προφοράς, ή μια ιστορικά ανακατασκευασμένη προφορά συγκεκριμένης εποχής.
Η τελευταία επιλογή απαιτεί ειδική μελέτη και προετοιμασία και γι’ αυτό είναι λιγότερο συνηθισμένη. Οι επιλογές αυτές δεν είναι απλώς «σωστές» ή «λάθος»: εξαρτώνται από τον καλλιτεχνικό και παιδαγωγικό στόχο της παράστασης.
Πριν δεις τα αποτελέσματα
Τελείωσες τις ερωτήσεις. Δύο σύντομες ερωτήσεις ακόμα για το πώς δούλεψες, και ο χώρος για τα δικά σου σχόλια. Δεν αλλάζουν τη βαθμολογία σου, βοηθούν να διαβαστεί σωστά.
Θα εμφανιστούν στα αποτελέσματα και στο αρχείο που θα κατεβάσεις.
Πάρε μαζί σου τα αποτελέσματα
Το YAML περιέχει και τις σωστές απαντήσεις δίπλα στις δικές σου: δώσε το σε ένα LLM και ζήτησέ του αξιολόγηση.
Αν θέλεις, στείλε μου
Τις απαντήσεις σου (προαιρετικό, αλλά πολύ χρήσιμο για μένα)
Χωρίς όνομα, χωρίς email: δεν μπορώ να ξέρω ποιος τα έστειλε. Τα σχόλια που έγραψες για δική σου χρήση δεν στέλνονται.
Την άποψή σου (θα το εκτιμούσα)
Αν σου άρεσε το ερωτηματολόγιο ή έχεις σχόλια, επικοινώνησε μαζί μου μέσω της φόρμας επικοινωνίας.
Βρέθηκε ημιτελής προσπάθεια.
Η συμπλήρωσή σου είναι αποθηκευμένη σε αυτόν τον browser και μόνο εκεί.
Έχεις ήδη συμπληρώσει αυτό το ερωτηματολόγιο
διαγράφει την προηγούμενη
Η συμπλήρωσή σου είναι αποθηκευμένη σε αυτόν τον browser και μόνο εκεί.